Ένα καταναγκαστικό, μόνιμο χαμόγελο, πολυσύνθετα κασκόλ και η ακλόνητη πίστη στην αντισυμβατικότητά τους: Μια ματιά σε ένα φαινόμενο της καθημερινότητας – και γιατί οι πιο θορυβώδεις «τρελές προσωπικότητες» ζουν το πιο βαθύ mainstream.
Όταν ο Tywin Lannister στο Game of Thrones δήλωνε πως «Όποιος πρέπει να λέει „Είμαι ο βασιλιάς“, δεν είναι πραγματικός βασιλιάς», αυτή η παγκόσμια αλήθεια μπορεί να εφαρμοστεί αυτούσια και στα προάστιά μας. Αρκεί να αντικαταστήσουμε τη λέξη «βασιλιάς» με τον όρο «τρελή πάστα» (verrückte Nudel).
Τις συναντάς σε πάρτι κήπου, σε γραφεία open-space ή στο πρωινό με σαμπάνια: γυναίκες (συχνά μεταξύ 40 και 50 ετών) που ισχυρίζονται για τον εαυτό τους ότι είναι έξαλλες, αντισυμβατικές και «λίγο παλαβές». Όμως, αν κοιτάξεις πίσω από αυτή τη βιτρίνα των επιτηδευμένων γέλων και των πολύχρωμων ρούχων, αποκαλύπτεται ένα αξιοσημείωτο ψυχολογικό φαινόμενο.
1. Η ελεγχόμενη παραβίαση των κανόνων: Η κοινωνιολογία της γραφικότητας
Το δίλημμα της αυτοαποκαλούμενης «τρελής προσωπικότητας» ξεκινά από τη σύγχυση της πόζας με την ουσία.
Αυτό που οι ίδιες γιορτάζουν ως επαναστατική πράξη – όπως μια πινακίδα με αστείο σύνθημα στην κουζίνα («Εδώ ζει η πιο τρελή οικογένεια του κόσμου»), ένα υπερβολικά δυνατό γέλιο σε ένα εστιατόριο ή το θάρρος να φορέσουν μια έντονη πλεκτή ζακέτα –, είναι στην πραγματικότητα μια απόλυτα κοινωνικά αποδεκτή και αβλαβής παραβίαση των κανόνων.
Είναι μια επανάσταση χωρίς ρίσκο. Μια κοσμητική απόδραση από τη νόρμα που δεν βλάπτει κανέναν, δεν θέτει σε κίνδυνο την κοινωνική τους θέση και είναι απολύτως συμβατή με την τακτική αποταμίευση.
2. Ο φόβος του να είσαι «γκρίζα μυς»
Γιατί οι άνθρωποι επενδύουν τόση ενέργεια σε αυτή την πόζα; Από ψυχολογική άποψη, πρόκειται για έναν μηχανισμό άμυνας ενάντια στη δική τους κοινότοπη πραγματικότητα.
Κανείς δεν θέλει να βλέπει τον εαυτό του ως έναν προσαρμοσμένο, βαρετό άνθρωπο. Η ετικέτα «είμαι απλά λίγο παλαβή» λειτουργεί ως ενισχυτικό του εγώ. Αναβαθμίζει οπτικά μια οργανωμένη και πλήρως συμμορφωμένη ζωή. Δίνει στον εαυτό της την αίσθηση της ελευθερίας και της περιπέτειας – χωρίς όμως να χρειάζεται να υποστεί τις συνέπειες της πραγματικής ελευθερίας.
3. Η συνάντηση με την πραγματική αντισυμβατικότητα
Τα πράγματα αποκτούν ενδιαφέρον όταν η «τρελή προσωπικότητα» συναντά ανθρώπους που είναι πραγματικά διαφορετικοί.
Διότι η αυθεντική ατομικότητα και η εκκεντρικότητα δεν είναι πόζες, αλλά χαρακτηριστικά. Όποιος είναι αυθεντικός, δεν χρειάζεται να το διαλαλεί ούτε να το κολλάει σε αφίσες. Η πραγματική διαφορετικότητα λειτουργεί συχνά αθόρυβα, μερικές φορές ενοχλητικά, αλλά πάντα αβίαστα.
Όταν φέρνεις τις αυτοαποκαλούμενες εξεντρίκ αντιμέτωπες με την πραγματική αντισυμβατικότητα – είτε πρόκειται για έναν συμβιβαστικό τρόπο ζωής, για ριζοσπαστική τέχνη ή για την ουσιαστική αμφισβήτηση των κοινωνικών αξιών –, αποκαλύπτεται το πραγματικό πρόσωπο του φαινομένου:
- Η τεχνητή παράσταση καταρρέει ακαριαία.
- Το καταναγκαστικό, μόνιμο χαμόγελο δίνει τη θέση του στην αμηχανία.
- Η αντίδραση είναι σχεδόν πάντα η απαξίωση: «Αυτό είναι αντικοινωνικό», «Είναι υπερβολικό» ή «Εντελώς βλακείες».
Εδώ αποκαλύπτεται ο βαθύτερος μικροαστισμός: Πραγματικός μικροαστός δεν είναι αυτός που ζει μια τακτοποιημένη ζωή – αλλά αυτός που δεν ανέχεται καμία πραγματική διαφορετικότητα δίπλα του.
Συμπέρασμα: Όταν το στερεότυπο συναντά την αυθεντικότητα
Η «τρελή προσωπικότητα» είναι τελικά η προσπάθεια να πάρει κανείς το καλύτερο και από τους δύο κόσμους: Τη μέγιστη ασφάλεια του mainstream, συνδυασμένη με το ναρκισσιστικό μπόνους του να θεωρεί τον εαυτό του μοναδικό.
Όποιος είναι πραγματικά διαφορετικός, το εκπέμπει – χωρίς φωσφοριζέ γιλέκο και χωρίς προειδοποίηση. Όλοι οι άλλοι παραμένουν αυτό που ήταν πάντα στο βάθος της καρδιάς τους: Ο πολύχρωμος, αλλά απόλυτα προσαρμοσμένος εμπρός κήπος του έθνους.